Hverjum er um að kenna?

Helstu ástæðu slyssins er samt líklega ekki að finna þennan örlagaríka dag, 26. apríl 1986. Hana er að finna í byggingu kjarnaofnsins, viðhaldi, og stjórnun hans sem nær allt til æðstu embættismanna innan Sovéska kommúnistaflokksins.

Í dag eru til opinber gögn sem sýna að við byggingu Chernobyl-kjarnorkuversins voru margar reglur þverbrotnar og þar á meðal eru hönnunargallar og brot á byggingarreglugerðum. Auk þess var mörgu ábótavant við tæknilega samsetningu versins. Af völdum slælegrar umsjónar með öryggisbúnaði slösuðust 170 einstaklingar við vinnu sína við verið á fyrstu níu mánuðum ársins 1979.
Þeim sem í raun er hægt að kenna um hörmungarnar í Chernobyl eru stjórnmálamennirnir.

Í Sovétríkjunum var mikil áhersla lögð á að allir væru duglegir og leggðu sitt af mörkum í þágu ríkisins. Þetta kerfi ól af sér bónuskerfi, sem gekk þannig fyrir sig að ef verki var skilað á réttum tíma, eða ef því var við komið, fyrir tímann, græddu allir á því. Verktakinn, verkamennirnir, samfélagið og kommúnistaflokkurinn. Slík var raunin í Chernobyl. Fljótfærni var því gríðarmikil og mörgum athugunum og prófunum á ofninum var hreinlega sleppt til að flýta fyrir verkinu. Tilraunir sem framkvæma átti áður en kjarnaofninn er tekinn í notkun voru oft ekki gerðar fyrr en mörgum mánuðum og jafnvel árum eftir að þeir voru gangsettir. Núna er það vitað að sú tilraun sem var verið að gera þennann afdrifaríka dag var tilraun sem skv. eðlilegri tilhögun verka ætti að hafa verið löngu búið að gera. Vegna þessa er ekki hægt að kenna þeim starfsmönnum um þetta slys heldur er það stjórnmálamönnum og verktökum um að kenna.

Í byrjun mars 1984 var tilkynnt að kjarnaofn númer 4 í Chernobyl-kjarnorkuverinu hefði verið gangsettur til opinberrar notkunar, tveimur mánuðum á undan áætlun. Eina leiðin til að stytta þann tíma sem fer í að gera tilraunir á nýjum kjarnaofni er að sleppa sumum prófununum og fresta sumum en svo virðist sem stjórnarnefndin sem sá um að rannsaka og prófa öll kjarnorkukerfi hafi ekki unnið sitt verk.

Á þessum árum þegar að Kjarnorkuver risu upp hvert á eftir öðru þá var það álit flestra að Sovétmenn hefðu bestu og örugustu kjarnaofnana. Þetta hélt almenningur vergna þess að öllum mistökum sem urðu í kjarnorkuverunum var haldið vel leyndum og aðeins æðstu menn landsins vissu af þeim, þessu kom jú kommúnistaflokkurinn í framkvæmd.

Til gamans má geta að í Bandaríkjunum voru alls 26.000 smávægileg slys og mistök á tímabilinu 1979 – 1987 þrátt fyrir að öll aðgæsla og varnir hafi verið auknar mjög mikið eftir Three Mile Island slysið sem átti sér stað árið 1979. Og af þessum tölum má álykta að svipaður fljödi slysa hefur á sér stað á þessu tímabili í öðrum löndum miðað við fjölda kjarnorkuvera.

Af öllum þessum slysum vissu Sovétmenn en vegna þess að ekkert af mistökum og slysa þeirra hafði verið skráð eða tilkynnt til Alþjóða kjarnorkumálastofnunarinnar þá gátu þeir fullyrt að þeir væru með öruggustu kjarnorkuver í heimi á þeim tíma. Mikið að slysunum sem komu upp í sovéskum kjarnorkuverum voru vegna lélegs starfsfólks og vegna illa byggðra bygginga sem og fljótfærni yfirmanna.